پای او دیگر مثل گذشته خلاقیت ندارد.

گزارشگر باید می گفت:او دیگر مثل گذشته خلاقیت ندارد. پای فوتبالیست که به خودی خود دارای خلاقیت نیست.

نرم می زند.

گزارشگر باید می گفت: او (بازیکن) به آرامی به توپ ضربه می زند. اگرچه عبارت "نرم می زند" برای شنونده گویاست ولی آموزش ربان فارسی چه می شود.

توضیح ضروری: بر اساس اشتباه من که قبل از این نوشته بودم ... ضربه محکمی .... می زند، یک آقای فلفلی در کامنتی که حتما بخوانیدش، ایراد گرفت که کاملا به جاست. اما ادامه نوشته ها باعث انبساط خاطر ایشان نمی شود.

آیا روبینو این کار را انجام داده؟

گزارشگر باید می گفت:آیا روبینو مرتکب این خطا شده است؟

این بازیکن حرفی را برای گفتن ندارد.

 گزارشگر باید می گفت:او (بازیکن ) در این بازی تلاشی نکرد و توقع علاقه مندان به بازی خود را برآورده نکرد / یا نساخت.

اول باید کرنر را شاهد باشیم.

گزارشگر باید می گفت:خب حالا باید ببینیم نتیجه این کرنر چه می شود.

بخشی از خبر رادیو:

...کشورهای خلیج فارس نیز رقمی در حدود هفت میلیارد دلار از بدهی های مصر به این کشورها را مورد بخشودگی قرار دادند.

این خبر باید اینچنین نوشته شود:

کشورهای خلیج فارس نیز حدود هفت میلیارد دلار از بدهی های مصر را مشمول بخشودگی دانستند.

تیتر :دانش آموزان شاغل به تحصيل در مدارس خارجى ديپلم ايرانى مى گيرند
 
لید :معاون مشاركت هاى مردمى وزارت آموزش و پرورش گفت: براساس مصوبه شوراى عالى آموزش و پرورش آئين نامه آموزش پاره وقت به دانش آموزان تصويب شده است كه براساس آن دانش آموزان مقيم خارج از كشور كه تحت پوشش مدارس ايرانى نيستند، با گذراندن واحدهايى ديپلم ايرانى مى گيرند.
  

این روزها با وجود خبرنگاران بی حوصله، لید نویسی دیگر یک تخصص نیست. همین قدر که یکی از شهروندان بداند قلم و خودکار چیست و چگونه باید در دست گرفت، می تواند عضو تحریریه یک روزنامه بشود و کارت خبرنگاری را هم که از قبل آماده کرده اند و طرف می شود خبرنگار.  

این تیتر و لید طولانی را می توان خلاصه تر نوشت:

تیتر : دانش آموزان ایرانی مدارس خارج، دیپلم ایرانی می گیرند 

لید : باتصویب آیین نامه آموزش پاره وقت، دانش آموزان ایرانی مقیم خارج پس از موفقیت در آزمون، مدرک تحصیلی ایران را دریافت می کنند.

 اصل خبر را اینجا بخوانید و خودتان دوباره تنظیم کنید.  

 در این باره بیشتر توضیح می دهم.

داشته باشند اینجا چه معنایی دارد. منظور تنظیم کننده خبر این بود که دو تیم در یک مسابقه شرکت کنند. کاربرد های دقیق تر داشتن را در کتاب نگارش و ویرایش نوشته استاد احمد سمیعی(گیلانی) بخوانید. کتاب بسیار مفید و کارگشایی است و به گمانم انتشارات سمت منتشر کرده.

با کمک عوامل راهداری موفق شدیم ظرف ۱۸ ساعت جاده مسدود  ۴ روستا را در طالقان باز کنیم.

این جمله اگرچه گویاست و گوینده قصد داشته عملکرد به موقع کارکنان اداره راه را در بازگشایی راه های مسدود، اعلام کند اما مشکل بزرگی دارد که متاسفانه در بسیاری از خبرهای عمرانی حوزه هایی مانند شهرداری می بینیم.

کلمه عوامل را یکبار دیگر برای خودمان تجزیه و تحلیل کنیم. این کلمه این جا درست معنی نمی شود. و مقایسه کنید با این جمله از یک خبر:

با تلاش ماموران اداره اطلاعات .... عوامل تهیه و توزیع مشروبات الکلی شناسایی و دستگیر شدند. ( کاربرد درست کلمه عوامل )

یا این جمله : عوامل شهرداری منطقه ... طی ۲۴ ساعته گذشته با عوامل سد معبر در خیابان های شلوغ .... برخورد کردند. ( مضمون جمله مثبت است اما احساس بدی به خواننده دست می دهد. گویی اینکه باید از این کارکنان ترس در دل همه بیفتد).

عوامل تقریبا در همه جا بار منفی دارد. حالا با این ذهنیت جمله های نمونه را بخوانید و متوجه می شوید کاربرد درست عوامل در جمله ها کجاست. بهترین جایگزین های عوامل این کلمه ها هستند: کارکنان ، همکاران ...

زن به خود مي‌پيچد. فرياد مي‌زند. الو مي‌گيرد. چنگ مي‌اندازد بر گيسوان ژوليده و نديده در آيينه. زن نعره مي‌كشد. زن مي‌پيچد به خود.
زمين، داغ است. زمين، زن است. زن بچه مي‌زايد. زن، مي‌ميرد، مثل هزاران قبل از خود.
زمين، مي‌فهمد درد چيست. زمين درد مي‌كشد تا او كودكي به دنيا آورد. زمين،الو مي‌گيرد تا زن بزايد.... بقیه اش را اینجا بخوانید

از تیترش صرف نظر کنید. مطلب را بخوانید و هر چه بد بیراه خواستید به من بگویید.درباره صحبت کنیم.

نمونه بسیار آشکارش ایرادهای برخی از همکاران من در جایی است که بیشترین وقت را در کنار هم می گذرانیم. هنوز در الفبای خبرنویسی و کاربرد درست کلمه ها و واژه ها تشخیص درست ندارند. گاه که حرفی درمی گیرد تلاش می کنم سکوت کنم. علاج درد همین است.

اما من این نوشته ها را ادامه می دهم، چه اصلاحی در کار باشد چه نباشد. همه این نوشته ها و کامنت ها البته با رضایت نویسنده هایش، فصل های کتابی را تشکیل می دهند که پشتوانه اش، آرشیوی هشت ساله است. نمونه های قابل استناد از همه.

دوباره جام جم آن لاین ، امروز ۱۸ مهر . منظور نویسنده خبر، این بوده است:

کشته شدن دستکم ۲۴ نفر در سه تصادف جاده ای شبانه روز گذشته، پاییز را در چند محور تردد سیاه پوش کرد.

نمی دانم برخی استعدادها چه اصراری دارند که حتما باید خبرنگار باشند.

هاشمي رفسنجاني: جمهوري اسلامي ايران در جهت اعتمادسازي واقعي آماده مذاكره است
رئيس مجمع تشخيص مصلحت نظام اعلام آمادگي جمهوري اسلامي ايران را براي ادامه مذاكرات هسته اي را فرصت خوبي براي رسيدن به تفاهم عنوان كرد.

نیازی به توضیح ندارد، دارد؟

درباره درجهت ... قبلا نوشته بودم . استفاده از را هم قاعده دارد. کتاب فارسی راهنمایی و دبیرستان و ... را ورق بزنیم.

باز هم جام جم آن لاین. تنظیم این خبر به ویژه لید آن مشکل دارد. با آن کاری ندارم اما از کلمه ماشین نمی توانم بگذرم. منظور از ماشین در این جمله همان دستگاه است که تقریبا بیشتر روزنامه ها و رسانه ها در استفاده درست آن اشتباه می کنند.

ماشین به هر وسیله مکانیکی یا غیر آن اطلاق می شود. مثلا ماشین من ... (یعنی اتومبیل یا خودروی من... ). لباسشویی هم ماشین است و دستگاه چرخ گوشت هم ماشین است. دقت کنید در بسیاری از خبرها و گزارش ها این کلمه را برای هر وسیله ای استفاده می کنند.

باید بگوییم ... دستگاه چمن زنی... . دستگاه چرخ گوشت.    

جام جم آن لاین امروز این تیتر را با بی سلیقگی هر چه تمام نوشت. متن خبر را که بخوانید، می بینید تیتر نویس می توانست با کلمه ها بازی کند و در این شرایط حساس ایران و اروپا، از محتوای آن به نفع خود استفاده کند. نه اینکه اصالت خبر را دستکاری کند بلکه می توانست افکار عمومی را مدیریت و مال خود کند. به این ترتیب، تیتر جهت پیدا می کرد و ذهن خواننده به سویی هدایت می شد که رسانه می خواست. مگر نه این است که رسانه ها باید تعیین کنند مردم به چه بیندیشند.

او باید می نوشت : تاوان آزادی بیان در آلمان 

قیصر امین پور شاعر، سیگار دیگری روشن می کند و ساعد باقری چای سرد شده را عوض می کند. تسبیح در دست مشفق کاشانی دانه به دانه دور می خورد و من روی کاغذ روبرویم می نویسم: "شاعران انقلاب هم بی خانه می شوند".

یک شروع خوب و جذاب. همیشه چنین بنویسیم. شاید یک خیال است برای من. رضا رستمی عالی نوشت . راوی را بخوانید.

روابط برابر، توام با احترام متقابل و متوازن با دنيا را خواستاريم

همسر گنجي رسيدگي به وضعيت وي را خواستار شد

به نظرم برای نخستین بار این استفاده نابجا ـ  را خواستار شد ـ را همین رسانه ملی باب کرد. رادیو و تلویزیون که در اشتباه خوانی کلمه ها و کاربرد نابجای کلمه و فعل همتی بلند دارد، تپق های گویندگان و مجریان خود را اصلاح نمی کند و برای فارسی آموزی هم استعداد و خلاقیت به خرج نمی دهد. هفته گذشته در پیش خبر های فطریه ، سه مجری تلویزیون کلمه  " ایتام " را هر کدام با کسره و فتحه بر الف ایتام خواندند.

از سالها پیش هم ایسنا از قافله عقب نماند و چون کسی هم ایرادی نگرفت در کاربرد این عبارت گستاخ تر شد و حالا با همه وجودش می نویسد ...خواستار شد. راستی می دانید که ویراستاران ایسنا کتاب هم نوشته اند.

و حالا این تیتر راوی برایم جذابیت روزهای کار کردن در روزنامه اخبار و جامعه را تداعی کرد:

می خواهند " ژنرال" را از مادرش بگیرند

راوی را هر روز می خوانم و دوست دارم پروژه ای را با مدیران مسئول و دست اندرکارانش در میان بگذارم. قبلا زمزمه هایش را با یکی از مسئولان طرح کرده ام. می دانم منبع خوبی می شود برای کسانی که در جستجوی نمونه های خوب مطبوعاتی می گردند.

این جمله شهردار را امروز در همه روزنامه ها خواندم. همه آنها همین کلمه را استفاده کردند بدون اینکه کلمه دخالت را اصلاح کنند. اگر قرار باشد مردم برای کاهش مشکلات خود چنین کنند که شهردار گفته پیش بینی کنید چه اتفاقی می افتد. محتوای روزنامه ها و  رادیو و تلویزیون را که به قول شیرازی ها بجورید، از این اشکالات زیاد دارند و برای اصلاح این اشتباه ها کسی قلم به دست نمی شود.

یکی از مهم ترین وظایف روزنامه نگاران و وسایل ارتباط جمعی، آموزش استفاده از ادبیات درست است. اگر غیر از این بود دیگر ویراستاری در مطبوعات بی معنی می شد. هنوز خیلی از خبرنگاران می نویسند " ... نتایح این تحقیق منتشر و تدوین می شود. "  آیا چنین چیزی ممکن است؟ شکل درست جمله می تواند این باشد: " ... نتایج این تحقیق پس از تدوین، منتشر می شود."

سال ها پیش اگر خبرنگاری خبری را از روابط عمومی سازمانی می گرفت و بدون تنظیم دوباره  تحویل دبیر گروه می داد قطعا توپ و تشر می شنید. اما این روزها لقمه های خبر آسان شده و خبرنگار به هیچ خلاقیت و ابتکاری نمی اندیشد.

روتیتر : مهدی کروبی و هاشمی رفسنجانی با یکدیگر دیدار کردند

تیتر : دیدار شیخین انقلاب

این روزنامه بهترین فرصت یقه گرفتن از خواننده را از دست داده است. وقتی ندانیم در این دیدار چه گذشته و محتوای آن چه نتایجی در کوتاه مدت یا بلند مدت دارد، چه لزومی است که خواننده محاصره شده میان ده ها عنوان روزنامه و صدها رسانه الکترونیک، مخاطب روزنامه ما باشد.

 تو هر روز با حقيقتي روبه‌رويي و آگاهي كامل نسبت به آن داري؛ ديگر نمي‌تواني هوا را به مهماني ريه‌هاي سالم و جوانت دعوت كند...

شروع جالبی دارد ولی یک سر پایین تر ساختار روایی مطلب برهم می ریزد. قبول دارم که نوشتن ادامه چنین مطلبی با همان ریتم روایی سخت است.

بقیه اش را خودتان اینجا بخوانید.

مراسم معارفه حجت الاسلام زائري و مهندس چيني فروشان سردبير ، مديرعامل و مديرمسئول مؤسسه همشهري و توديع علي اكبر اشعري و عليرضا شيخ عطار صبح ديروز با حضور دكتر محمدباقر قاليباف شهردار تهران، مهندس مهدي چمران رئيس شوراي اسلامي شهر تهران، جمعي از نمايندگان مجلس شوراي اسلامي و اعضاي شوراي اسلامي شهر تهران، مديران و سردبيران جرايد كشور، تعدادي از سفراي داخلي و خارجي و با حضور دكتر كاظم معتمدنژاد پدر علم ارتباطات كشور در محل خانه هنرهاي ايراني برگزار شد.

یک لید طولانی مثل همین که خواندید می تواند به بی محتوا شدن نزدیک شود. چه ضرورتی داشت که چنین لشکرکشی در لید آورده شود. تازه خط اول لید را بخوانید . متوجه نمی شوید چه کسی شده مدیر عامل و مدیر مسئول و چه کسی شده سردبی : " مراسم معارفه حجت الاسلام زائري و مهندس چيني فروشان سردبير ، مديرعامل و مديرمسئول مؤسسه همشهری ... "

در حاشیه، آیا مدیر عامل و سردبیر جدید همشهری روزهای دشواری را در پیش دارند یا روزنامه نگاران حرفه ای همشهری؟ 

یادم افتاد سالها پیش خبری را در یکی از روزنامه ها خواندم. نقل به مضمون چنین شروع شده بود: در مراسمی با حضور شهردار ، فرماندار ، معاونین شهرداری، نمایندگانی از استانداری ، نماینده اداره مسکن و شهرسازی استان ، جمعی از نمایندگان مجلس و تنی چند از بزرگان منطقه کلنگ ... به زمین زده شد.

غلو نمی کنم. من این خبر را خواندم. احتمالا باید در آرشیوم داشته باشم. 

بر اثر بارش برف و رگبارهای شدید در ... راه ارتباطی حداقل ۲۰ روستا در استان گیلان مسدود شد.

همیشه کاربرد صحیح این دو عبارت ( در اثر و بر اثر ) برایم سئوال بوده است. خیلی ها معتقدند تفاوتی در کاربرد این عبارت ها وجود ندارد. هر جور که بنویسم صحیح است. سال ها پیش استاد قندی در کلاس خبر نویسی، نکته ای به آرامی گفت و گذشت و اگر درست فهمیده باشم چنین بود که در هر موضوعی که عامل انسانی دخالت داشته باشد باید نوشت بر اثر و آنجا که حوادث پیش بینی نشده مانند زلزله و سیل و ... بروز می کند باید بنویسیم در اثر.

البته هرگز توضیح بیشتری نشنیدم و کمتر کسی هم در توضیح و تبیین علمی و فنی این کاربرد، پاسخم داده است. با این حال گمان می کنم همواره این تفاوت را باید قایل شویم. امتحان کنید.می بینید که تفاوت هایشان به تدریج در ذهن می نشیند و  کاربرد صحیح آن جالب می شود. 

در مورد کشته و مجروح بگویم که تعداد زیادی از خبرنگاران این را می نویسند. اگر اطلاعات دقیق داریم باید در خبرمان تعداد کشته ها و مجروحان را بنویسیم در غیر این صورت مجاز نیستیم خواننده را در حیرت بگذاریم که خلاصه تعداد تلفات کشته و مجروح فلان حادثه چه تعداد بوده است.

جام جم امروز ـ ۲ مهر ـ این جمله را در خبری (به نقل از ایرنا) با تیتر "مجسمه ساز زباله ها به خواب رفت" نوشت. تیتر زیبایی است اما یک کلمه در این جمله ایراد دارد. آیا عضویت عمده یا غیر عمده دارد؟ کاربرد این کلمه کجاست؟

تا آنجا که باید بدانیم عضویت می تواند به شکل های حقیقی، حقوقی، دانشجویی و افتخاری باشد. اگرچه مراد نویسنده در این خبر هیچ از این ها نیست بلکه مقصود تاثیرگذاری و احتمالا چیزی فراتر از این هاست. پس باید بشود : او یکی از اعضای تاثیر گذار ( یا مهم) ....بود. 

تیتر امروز روزنامه شرق، زیباست. یگانه است و هیچ کم ندارد.

نمی دانم چه آفتی در همشهری افتاده که تنظیم بسیاری از خبرهایش غیر حرفه ای شده است. تیتر بعضی خبرها همخوانی لازم را با لید ندارد و لید خبر هم که هیچ. به این تیتر و لید توجه کنید:

تیتر :  اختتاميه اولين دوره مسابقه نمايشنامه نويسي دفاع مقدس برگزارشد

لید : مدير عامل بنياد روايت گفت : وقتي پرچمي را به اسم تئاتر دفاع مقدس بلند كرديم كه ريشه در فرهنگ بسيجي و دفاع مقدس دارد بايد بدانيم خط قرمز داريم و اين خط قرمز را شهدا كشيده اند. نبايد از بنياد روايت انتظار تئاتر كاملا روشنفكري را داشت.

به گزارش مهر، صحبتهاي فوق بخشي از سخنان سردار بهروز اثباتي مدير عامل بنياد روايت فتح است كه در مراسم اختتاميه اولين دوره مسابقه نمايشنامه نويسي انجمن تئاتر انقلاب و دفاع مقدس، در تالار تماشاخانه مهر حوزه هنري مطرح شد.

تیتر، خنثی است و به نظر می رسد از سر بی حوصلگی نوشته شده. دیگر اینکه برخلاف محتوای جالب توجه  در لید، نویسنده نخواسته از این محتوا تیترجان دار و اثر گذار دربیاورد. و سوم اینکه پاراگراف بعد از لید، نشان می دهد بازگشت به گذشته های دور نقالی هنوز هم برای تعدادی از خبرنگاران و مسئولان بالاتر، امکان پذیراست. همکاران ما در همشهری می توانستند با تغییری جزیی در این خبر دستکم این پاراگراف را اصلاح کنند.